Tây Sơn Thượng đạo là tên gọi của vùng cao nguyên An Khê xưa, nay gồm 4 huyện, thị xã phía Đông tỉnh Gia Lai: Kbang, Đak Pơ, Kông Chro và An Khê. Vùng đất này là cửa ngõ nối liền vùng đồng bằng và Tây Nguyên với địa thế vô cùng hiểm trở. Vì vậy, nơi đây đã được 3 anh em nhà Tây Sơn chọn làm căn cứ địa để chiêu binh, luyện võ.
Sau gần 250 năm với nhiều biến cố lịch sử của đất nước, dấu tích liên quan đến anh em nhà Tây Sơn vẫn còn hiện hữu khá đậm nét trên vùng đất An Khê. Được đánh giá là nơi hội tụ của nhiều nét văn hóa đặc trưng của người Kinh, Bahnar, Chăm… việc bảo tồn, phát huy các giá trị của Quần thể di tích Tây Sơn Thượng đạo sẽ mở ra hướng phát triển mới cho tỉnh Gia Lai trong thời kỳ hội nhập.
Những ngày đầu tháng 2/2019, tức ngày Mùng 4 Tết Kỷ Hợi, thị xã An Khê đã long trọng tổ chức Lễ kỷ niệm 230 năm Chiến thắng Ngọc Hồi-Đống Đa (1789-2019) theo đúng nghi thức cúng bái truyền thống. Cùng với đó, Hội Cầu Huê cũng được phục dựng và tổ chức sinh động với nhiều nội dung như hoạt cảnh tái hiện Lễ chiêu binh Tây Sơn, biểu diễn nhạc võ Tây Sơn, Hát cầu Huê, múa lân, biểu diễn võ thuật… Không chỉ cụ thể hóa nỗ lực bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa phi vật thể và vật thể trong quần thể di tích Tây Sơn Thượng đạo, việc tổ chức những những hoạt động này còn tạo đà để ngành du lịch tại địa phương có những bước phát triển mới.
Chị Lâm Thị Ngọc Báu, Thị xã An Khê, Gia Lai cho biết: “Hôm nay dự lễ 230 năm chiến thắng Ngọc Hồi Đống Đa lễ tổ chức rất trang nghiêm, thành kính và hoành tráng. Toàn thể nhân dân thị xã đã cùng nhau dâng hương hoa để tưởng nhớ các vị anh hùng hào kiệt. Tôi là người dân An Khê, tôi rất tự hào vì mình là người con của vùng đất Tây Sơn Thượng đạo”.
Anh Vũ Tiến Lực, Du khách thành phố Hồ Chí Minh cũng chia sẻ: “Mình cảm thấy không khí lễ hội rất sôi động, đông đúc rộn ràng. Cái cách người dân tham gia hội rất văn minh, trang nghiêm. Đây là lễ hội ấn tượng đối với mình trong năm 2019”.
Năm 1991, quần thể di tích Tây Sơn Thượng đạo đã được Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch công nhận là Di tích Lịch sử-Văn hóa cấp quốc gia. Khu di tích gồm 6 cụm, phân bố rải rác ở 4 huyện, thị xã phía Đông Gia Lai, trong đó, thị xã An Khê là cụm trung tâm. Tuy vậy đến nay, để phát huy được giá trị thực sự để góp phần tạo động lực cho sự phát triển của nơi hội tụ những tinh hoa văn hóa truyền thống lịch sử Tây Sơn Thượng đạo vẫn là điều đang được các địa phương có di tích và tỉnh Gia Lai nỗ lực hướng đến.
Bà Nguyễn Thị Thanh Lịch, Bí thư Thị ủy An Khê, Gia Lai cho biết: “Với sự trả thù tàn khốc của nhà Nguyễn sau khi nhà Tây Sơn thất bại thì quần thể di tích Tây Sơn Thượng đạo được bà con người BaNa gìn giữ, hiện vẫn còn 1 số hạng mục và mang giá trị lịch sử rất lớn của Việt Nam là niềm tự hào của người dân vùng đất cũng như 4 huyện phía Đông. Trong suốt thời gian qua nhân dân, Đảng bộ và Chính quyền thị xã An Khê luôn quan tâm chăm lo để bảo vệ, bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa lịch sử này bằng những hoạt động về văn hóa phi vật thể và vật thể. Tuy nhiên so yêu cầu việc bảo vệ và giữ gìn các giá trị văn hóa lịch sử liên quan đến nhà Tây Sơn chúng ta cũng cần có thêm nhiều quan tâm đầu tư lớn hơn nữa”.
PGS.TS Nguyễn Khắc Sử, Viện Khảo cổ học, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam nêu: “Để xây dựng An Khê trở thành một trong những trung tâm về du lịch tầm quốc gia và quốc tế tôi nghĩ rằng ngoài cái sự cố gắng, nỗ lực của các nhà khoa học rất nhiều ngành trong đó có địa chất, các nhà khảo cổ học rồi các nhà doanh nghiệp, những người làm du lịch và kể cả những người làm văn hóa. Nhưng muốn làm được những cái đó phải có các nhà lãnh đạo ở địa phương tập hợp các nhà khoa học lại, cùng đi một hướng, cùng về một ngả, cùng hội tụ nhau ở di tích An Khê, nơi mà cách đây hơn 200 năm nhà Tây Sơn đã làm nên được sự nghiệp vĩ đại. Tôi nghĩ rằng đối với thời kỳ mở cửa hiện nay, những người lãnh đạo ở An Khê sẽ làm được cái mà truyền thống chúng ta đã có”.
Nhằm bảo tồn, phát huy quần thể di tích Tây Sơn Thượng đạo, UBND tỉnh Gia Lai đã xây dựng Kế hoạch phát triển du lịch cụm huyện, thị xã An Khê, Đak Pơ, Kbang và Kông Chro giai đoạn 2019-2023. Và tại chuyến đi khảo sát, làm việc với các địa phương phía Đông của tỉnh vào ngày 6/3/2019, Ủy viên BCH Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Dương Văn Trang đã chỉ đạo Ban Chỉ đạo phát triển du lịch của tỉnh cùng các địa phương tập trung tôn tạo, phát huy các giá trị của Quần thể di tích Tây Sơn Thượng đạo để thúc đẩy ngành Du lịch tỉnh phát triển. Với nỗ lực quyết tâm cao như vậy của tỉnh Gia Lai, tin rằng việc khôi phục, bảo tồn và phát triển Quần thể di tích Tây Sơn Thượng đạo sẽ sớm có những bước tiến vượt bậc, từ đó tạo động lực đưa ngành Du lịch của tỉnh phát triển lên tầm cao mới, góp phần thúc đẩy nền kinh tế địa phương có bước đột phá mới trong giai đoạn hội nhập và phát triển./.
Ngô Thanh, R’Piên