Rượu gạo là thức uống không thể thiếu trong ẩm thực của người Việt, nhất là trong dịp Lễ, Tết. Trong khi trên thị trường đang xuất hiện nhiều loại rượu độc hại, gây nguy hại đến sức khỏe của người tiêu dùng với cách chế biến công nghiệp thì việc giữ gìn nghề nấu rượu gạo truyền thống là điều hết sức cần thiết. Tại xã Hải Yang, huyện Đak Đoa, việc nấu rượu gạo truyền thống vẫn đang được nhiều hộ dân duy trì từ nhiều năm nay, qua đó đã tạo được thương hiệu riêng của địa phương.
Bà Nguyễn Thị Giáp là một trong những hộ có nghề nấu rượu gạo có thâm niên hai mươi mấy năm ở xã Hải Yang. Bình thường cứ cách một ngày, bà nấu một nồi rượu khoảng 30 kg gạo cho ra thành phẩm khoảng 20 lít. Nhưng vào những ngày giáp Tết, bếp nhà bà ngày nào cũng đỏ lửa để kịp đáp ứng nhu cầu đặt mua của khách hàng. Đối với bà Giáp, việc nấu rượu tuy mang lại thu nhập không cao nhưng nó đã trở thành một nghề gắn bó với đời sống của cả nhà.
Bà Nguyễn Thị Giáp, Thôn 3, xã Hải Yang, huyện Đak Đoa, Gia Lai cho biết: “Tôi nấu rượu từ nấu cơm, giở ra, ủ trộn men lại, ủ 7 ngày chế nước vô để lên men rồi nấu. Mình cứ nấu cơm vo thật kỹ cho khỏi hôi chất cám, mình ủ lên men lâu chừng nào ngon chừng nấy thì mình nấu. Mình nấu cơm đổ nước nhiều một chút cơm chín đều thì rượu ngon”.
Gia đình ông Nguyễn Văn Hải ở thôn 1 cũng là một trong những lò rượu gạo có tiếng ở xã Hải Yang, nhất là rượu nếp. Tuy nhiên, ông nấu với số lượng ít chỉ cho gia đình dùng và bán cho người quen. Đối với ông, để rượu ngon cũng tốn không ít sự kỳ công và cần nhất là cái tâm của người nấu.
Ông Nguyễn Văn Hải, Thôn 1, xã Hải Yang, huyện Đak Đoa, Gia Lai cũng nói: “Cái thứ nhất là nước sạch, phải đánh chum thật sạch. Xoong nồi phải làm sạch sẽ, hợp vệ sinh. Nấu rượu nếp thì nếp cứ thổi cơm xong đổ ra cho nguội rồi đổ men 3-4 ngày rồi đổ nước, xong ngâm 10- 15 ngày thì nấu. Tôi nấu rượu cũng được 20 chục năm nay rồi, nấu vừa để uống vừa để bán cho người quen trong xóm thôi. Chứ không để các quán”.
Hiện nay, trên địa bàn xã Hải Yang có khoảng 14 hộ nấu rượu gạo truyền thống. Hộ nhiều nhất thì cũng đã nấu được hai mươi mấy năm, hộ ít nhất cũng đã trên chục năm trời. Theo chân những người di cư khắp mọi miền trong nước đến Hải Yang để lập nghiệp, theo thời gian, rượu gạo ở Hải Yang cũng có những hương vị đặc trưng riêng khá được lòng người tiêu dùng tại địa phương.
Bà Mai Thị Nhung, Phó Chủ tịch UBND xã Hải Yang, huyện Đak Đoa, Gia Lai cho biết: “Hiện nay trên địa bàn xã có 14 hộ gia đình, nấu rượu thủ công truyền thống. Đối với địa phương đã thực hiện công tác quản lý, mời 14 hộ này lên để quán triệt công tác vệ sinh ATTP từ nấu cơm, ủ men để làm sao sản phẩm rượu đưa ra đến người tiêu dùng là sản phẩm sạch. Hiện nay, các gia đình đều đã ký cam kết với chính quyền địa phương về thực hiện vệ sinh ATTP”.
Theo nhiều hộ nấu rượu truyền thống, một trong những nguồn lợi lớn thu được từ nghề này đó chính là hèm- nguồn phụ phẩm khá tốt được dùng làm thức ăn để nâng cao năng suất và chất lượng trong việc chăn nuôi heo, gà… Do đó, mặc dù nguồn lợi thu được từ việc nấu rượu tuy không quá cao nhưng vẫn được nhiều người gắn bó để phát triển chăn nuôi theo hướng hữu cơ.
Ngày nay, thị trường dành rượu gạo truyền thống đã bị thu hẹp nhiều tuy nhiên nó vẫn có chỗ đứng nhất định bởi những nét đặc trưng riêng khó có thể thay thế được. Đó cũng là lí do vì sao tuy thu nhập từ việc nấu rượu gạo không nhiều nhưng vẫn được nhiều người dân ở xã Hải Yang gắn bó./.
Ngô Thanh; R’Piên