Đối với người Jrai, Bahnar ở Tây Nguyên, cây nêu không chỉ dựng ở giữa làng để khẳng định địa vị và khu vực cư trú mà cây nêu còn được dựng trong các lễ hội long trọng như lễ hội đâm trâu, lễ bỏ mả, lễ mừng nhà rông mới, lễ mừng lúa mới. Dựng nêu là nghi lễ để thờ cúng thần linh, cầu mong sự an bình, khỏe mạnh, mùa màng tốt tươi….

Cây nêu được làm khá kỳ công và tỉ mỉ, nhất là cây nêu trong các lễ hội. Thân nêu cao nhất, tượng trưng cho mặt trời và mặt trăng, làm bằng cây tre hoặc gỗ suôn thẳng, nằm ở vị trí chính giữa của nêu. Tua nêu là 4 cây trúc nhỏ, cong hướng về 4 phía tượng trưng cho bốn phương trời. Màu chủ đạo để trang trí cây nêu là đỏ, đen, trắng, vàng. Xung quanh cây nêu được trang trí có nhiều hình khối khác nhau. Trong đó, hình tròn tượng trưng cho mặt trời, mặt trăng; hình vuông tượng trưng cho đất; hình tam giác tượng trưng cho sự vững bền.

Ông Ra Lan Ven – Phó Trưởng Phòng Văn hóa – Thông tin huyện Chư Pah chia sẻ thêm: “Cây nêu có ý nghĩa là không phải chỗ nào cũng có thể dựng cây nêu. Cây nêu chỉ được dựng trong lễ hội đâm trâu, mừng lúa mới, hay người ta làm một cái lễ trong nhà thì họ đều làm cây nêu, chỉ khác là cách trang trí và kích thước như thế nào.  Cây nêu là tượng trưng cho sức mạnh của người Tây Nguyên, đặc biệt là khi dựng lên, cây cao vút lên trời, phía trên có một cái mác tượng trưng cho mặt trời soi sáng cho buôn làng.  Đối với gia đình nào, làng nào đó có một cây nêu mình nghĩ ngay rằng làng đó làm ăn được, có một cuộc sống giàu có, đó là niềm tự hào của người Tây Nguyên”.

Ngày xưa, chỉ những nghệ nhân, người già trong làng mới biết cách trang trí, làm cây nêu sao cho đẹp, cho đúng. Nhưng theo thời gian, nhiều người trẻ Jơrai, Barnah cũng học cách làm cây nêu. Và đây là cách để họ, những người trẻ lưu giữ nét truyền thống của dân tộc mình.

Anh Sơn – Phòng Văn hóa – Thông tin huyện Chư Pah cũng cho biết: “Từ nhỏ mình đã biết về cây nêu, mình là người Barnah thì cây nêu nó khác với người Jrai. Đây là lần đầu tiên làm cây nêu thì mình cũng tìm hiểu người đi trước cách làm cây nêu như thế nào thì đúng.  Cảm thấy mình làm cái này tự hào lắm vì giữ được nét đẹp truyền thống của dân tộc”.

Anh Ksor Túy – Phòng Văn hóa – Thông tin huyện Chư Pah phấn khởi nói: “Tôi cũng là người Jrai, tôi rất hãnh diện được chính tay làm cây nêu này.  Đối với người già, người trưởng thành làm cây nêu rất dễ, nhưng đối với chúng tôi, lớp trẻ thì rất là khó nên trong quá trình làm luôn được sự hướng dẫn của người đi trước. Bản thân tôi rất là vui mừng vì góp sức nho nhỏ cho lễ hội cũng như cho bản sắc của dân tộc”.

Không chỉ được xem là biểu tượng văn hóa tâm linh trong các dịp lễ hội truyền thống, cây nêu còn thể hiện sức mạnh của tình đoàn kết của cộng đồng Tây Nguyên. Là biểu tượng không thể phai mờ trong đời sống tâm linh của người Jrai, Bahnar trên miền đất cao nguyên hùng vĩ.

Lê Thư, Huy Toàn