Khi mặt trời đã ngả dần về bên mái núi, già Đinh Yie lại cất lên những câu hát với chất giọng lúc trầm lúc bổng, lúc thiết tha mời gọi, lúc mượt mà như dòng suối, lúc hào hùng, mãnh liệt như con voi rừng trong rẫy. Tiếng hát như vang vọng từ một nơi nào đó xa xăm…

Đối với già Đinh Yie và bà con nơi đây, việc đến nhà già Yie nghe kể hơmon mỗi khi con trăng treo chênh vênh trên ngọn tre cuối làng đã trở nên quá quen thuộc. Trong ánh lửa bập bùng, tiếng kể hơmon đầy ngân vang, trầm bổng như mang cả chứng tích của thời gian được cất lên khiến người nghe như lạc vào một thế giới huyền hoặc, như tiếng xưa vọng về. Cả người kể lẫn người nghe đều bị nghệ thuật và không gian diễn xướng mê hoặc, dẫn dắt theo, như được gặp gỡ, sống lại truyền thống của những anh hùng Dioong, Dư, Dăm Noi…

Nghệ nhân Đinh Yie – Xã Ya Hội, huyện Đak Pơ bộc bạch: “Hát liên tục bài hơmon phải hát 4-5 đêm mới hết được. Hơmon là những câu chuyện lịch sử. Trong lòng mình mong muốn thế hệ trẻ phải học hỏi để nhớ lại ngày xưa”.

Là một người trẻ tuổi nhưng đam mê nghe kể sử thi,  Anh Đinh Hiếu – Xã Ya Hội, huyện Đak Pơ chia sẻ: “Sau khi tôi nghe kể thì tôi rất thích và cảm xúc những câu chuyện ngày xưa mà ông kể. Tôi mong sau này ông sẽ truyền đạt lại được cho con cháu sau này và con cháu sẽ phát huy và giữ bản sắc”.

Sử thi Bahnar thường được chia thành nhiều khúc, đoạn, hợp lại thành một sử thi hoàn chỉnh. Khi hát kể, người nghệ nhân thường nằm hoặc ngồi dựa lưng vào cột nhà hay vách ván cứ thế hát – kể từ đêm này sang đêm khác không biết mệt. Một khi đã kể, họ không bao giờ dừng lại nửa chừng hay bỏ dở vì bất cứ lý do gì. Những nghệ nhân có thể kể được hơmon dường như đã được sinh ra để đón nhận lấy một phần kho tàng quý giá từ tổ tiên và tái sinh chúng một cách kỳ tài rồi truyền cho con cháu của mình. Hậu thế đã dần hiện đại và mong ước của những người nghệ nhân già không biết còn bao nhiêu mùa rẫy nữa sẽ về với các Atâu, là chỉ mong con cháu không bao giờ quên những giá trị truyền thống.

Anh Đinh Văn Toong – Làng Stơr, xã Tơ Tung, huyện Kbang chia sẻ: “Từ nhỏ mình được nghe già làng kể sử thi nhiều rồi, chuyện nào cũng hay và cuốn hút hết. Qua các câu chuyện này mình hiểu thêm về truyền thống quê hương”.

Sử thi Tây Nguyên là những bản anh hùng ca tráng lệ góp phần làm phong phú thêm giá trị văn hóa tinh thần của cộng đồng các dân tộc Việt Nam với hàng ngàn năm lịch sử dựng nước và giữ nước, đấu tranh kiên cường, bất khuất để sinh tồn và phát triển. Để sử thi có thể sống mãi trong cộng đồng Tây Nguyên khi các nghệ nhân hát kể đang vắng bóng dần thì nên có chương trình lưu giữ lại. Để khi tiếng hát kể sử thi vang lên trong mỗi nếp nhà rông, nó sẽ từng bước ăn sâu vào tâm trí mọi người. Từ đó, sử thi mới có cơ hội tồn tại và sống mãi trong đời sống của cộng đồng người dân tộc Tây Nguyên.

Nhâm Dung, Trương Trang, Minh  Trung