Mê những khúc hát dân ca Jrai từ thuở còn là một cậu bé ngồi vắt vẻo lưng trâu, đi khắp đồng gần, đồng xa để nghe bà con hát. Già Siu Kuen, nay đã bước sang cái tuổi 70, ở tuổi này, chắc hẳn Già Siu Kuen cũng ít nhiều quên nhớ nhưng mỗi khi cất lên câu dân ca Jrai cho câu cháu nghe thì vẻ mặt ông như bừng sáng với nụ cười làm tan biến đi bao nỗi mệt nhọc nắng mưa. Bởi với ông câu hát là tiếng lòng, là bầu sữa mẹ nuôi để dưỡng tâm hồn của những người con Jrai buôn làng.

Ông Siu Kuen, xã Ia Pia, huyện Phú Thiện, Gia Lai cho biết: “Mình hát từ khi xưa, từ nhỏ mình đã hát, đến già mình vẫn hát. Mình hát trong làng Piel Pai cho mọi người nghe. Cho lũ nhỏ nhớ lại truyền thống của người Jrai. Có khi nghe mình hát nhiều lũ nhỏ đã khóc”.

Bởi lẽ được lớn lên trong lời ru của bà, của mẹ, của chị; những khúc hát dân ca Jrai, Bơnah mộc mạc, trữ tình luôn ngân vang, lắng đọng trong tâm hồn của mỗi người con buôn làng nơi đây.

Từ buổi sớm lên nương, đến những đêm trăng sáng mùa lễ hội; những buổi hẹn hò của đôi lứa yêu nhau… Trong bất kỳ không gian, thời gian nào khúc dân ca vẫn ngân nga, vang vọng khắp buôn làng như lời ru của núi làm say đắm lòng người.

Bà Đinh Thị H’Lem – Làng Leng, xã Tơ Tung, huyện Kbang, Gia Lai nói: “ Từ khi được nghe mẹ, nghe chị hát mình rất thích nên hát theo. Khi lớn lên thì những đêm trăng sáng hay dịp làng có lễ hội, nam, nữ thanh niên thường tập trung đánh đàn, ca hát. Hát cho vui, cho tấm áo dệt được mau xong, cho mọi người được hiểu nhau”.

Những câu hát uyển chuyển, mềm mại trong giai điệu; âm hưởng có chút đượm buồn, lắng động nhưng tinh tế vang xa. Gợi vẻ đẹp tự nhiên của người con gái và dũng khí phi thường của người con trai. Cũng chính nhờ những câu hát ấy đã giúp biết bao chàng trai, cô gái Tây Nguyên kết hợp nhiều mối lương duyên trọn đời mãi bên nhau.

Nghệ nhân Đinh Jram, làng Leng, xã Tơ Tung, huyện Kbang, Gia Lai cũng cho biết: “Từ xa xưa rồi hát dân ca nó gắn bó với bà con buôn làng, con trai con gái đều hát. Hát để hiểu nhau, để yêu nhau, khi nhớ về người con gái thương mình hát, khi được ở bên nhau mình vui mình hát. Và khi về ở chung một nhà thì mình hát để thương nhau nhiều hơn nữa”.

Như vậy đó, dân ca như hơi thở, hằn sâu trong tâm thức của mỗi người. Khi hát thủ thỉ một mình, khi hát đối đáp giao duyên, lúc lại là những lời ca đầy náo nức, vui tươi của cả cộng đồng. Theo cuộc sống hiện đại, những khúc hát dân ca Jrai, Bơhnar tưởng như dần đi vào quên lãng, ký ức tuổi thơ của các thế hệ sẽ không còn nghe câu hát ru của bà, của mẹ, của chị…nhưng không, giữa không gian yên bình của buôn làng những làn điệu dân ca vẫn vang lên đầy sức sống như mạch nguồn văn hóa mộc mạc, đậm tình của người Tây Nguyên./.

Kim Ngân,  Mạnh Hà