Câu chuyện về tái định canh, định cư lòng hồ thủy điện ở các địa phương trong nước, trong tỉnh nói chung, huyện Ia Grai nói riêng lâu nay vẫn là vấn đề nóng được dư luận đặc biệt quan tâm. Nếu được quan tâm đúng mức cùng với những quyết sách hợp lòng dân, việc di dời, tái định cư sẽ diễn ra suôn sẻ, cuộc sống của người dân sẽ sớm được ổn định và ngược lại nếu không được quan tâm đúng mức cùng với những việc làm thiếu tính khả thi trong quá trình triển khai sẽ dẫn đến hậu quả không tốt. Làng tái định canh định cư ở hai xã Ia Khai và Ia Grăng huyện Ia Grai trong thời gian qua là một ví dụ cụ thể.

 

Ngôi nhà Rông của làng Nú, xã Ia Khai, huyện Ia Grai.

 

Làng Nú xã Ia Khai huyện Ia Grai, năm 2003 ngôi làng này được di dời, tái định cư từ lòng hồ công trình thủy điện sê san 4. Có 63 hộ đều là đồng bào DTTS Jrai, trước khi di dời, được chủ đầu tư xây dựng nhà ở cho mỗi hộ có diện tích 60 m2 kèm theo diện tích đất vườn bình quân mỗi hộ 2 ngàn m2. Được quy hoạch đất ở, đất sản xuất hợp lý cùng với mô hình tổ chức sản xuất hiệu quả, phù hợp với điều kiện và nguyện vọng của bà con nên đến nay hầu hết các hộ dân trong làng đều có cuộc sống ổn định, không còn hộ đói giáp hạt, bộ mặt vùng nông thôn mới đã có rất nhiều thay đổi.

 

Phấn khởi vì nơi ở mới đáp ứng được nhu cầu nguyện vọng của người dân trong làng anh Rlan Huân–Thôn trưởng làng Nú xã ia Khai huyện Ia Grai tâm sự: Trước đây thời điểm mới di dời bà con trong làng khó khăn lắm, bây giờ thì khác rồi, bà con được nhà nước hỗ trợ cây con giống, biết đầu tư trồng điều, trồng mỳ có thu nhập ổn định. Số hộ thiếu đói giáp hạt hầu như không còn, các lĩnh vực như: điện, đường, trường, trạm đều thay đổi hơn nhiều so với trước đây.

 

Khác hẳn với làng Nú xã Ia Khai, làng Hlú xã Ia Grăng huyện Ia Grai thuộc diện làng tái định canh từ năm 2009. Ngôi làng vẫn ở nguyên vị trí cũ nhưng hàng trăm ha đất sản xuất của bà con đang yên ổn làm ăn đã được giao  cho công trình thủy điện Ia Grai 1 do công ty Quốc Cường làm chủ đầu tư giải phóng mặt bằng khu vực lòng hồ. 42 hộ được nhận tiền đền bù bằng tiền mặt, hộ nhiều nhất 600 triệu đồng, hộ ít nhất được nhận 10 triệu đồng. Có tiền hầu hết bà con đều sử dụng mua sắm đồ dùng sinh hoạt gia đình và phương tiện đi lại, có hộ không biết ăn tiêu hợp lý nên hậu quả là: một thời gian sau tiền hết, đất sản xuất không còn, thiếu việc làm, nhiều hộ vốn trước đây đã  nghèo nay lại nghèo thêm:

 

Trò chuyện với chúng tôi Già làng Nay Bim- Làng H Lú xã Ia Găng huyện Ia Grai buồn bã nói: Làng H lú trước đây nhiều đất sản xuất lắm, từ khi Quốc Cường làm thủy điện bà con bàn giao đất lòng hồ, nhận tiền đền bù, lúc đầu phấn khởi lắm, hộ thì xây nhà, mua xe gắn máy, ăn tiêu thoải mái. Bây giờ tiền hết, đất sản xuất thiếu, cuộc sống nhiều hộ khó khăn lắm.

 

Hộ nghèo ở làng Hlú, xã Ia Grăng, huyện Ia Grai chiếm tỷ lệ cao, do thiếu đất sản xuất.

 

Ông Pui Hpuk – Chủ tịch UBND xã Ia Grăng huyện Ia Grai cho biết thêm: Làng Hlú bây giờ khó khăn lắm, số hộ thiếu đói, số hộ nghèo, cận nghèo tương đối nhiều, hiện xã đang thống kê để số hộ thiếu đói, thiếu đất sản xuất để có phương án hỗ trợ, tổ chức lại sản xuất cho bà con trong làng sớm ổn định cuộc sống.

 

Theo thống kê đến thời điểm hiện tại ở làng HLú xã Ia Grăng có 97 hộ thì tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo chiếm tới trên 40%. Giữa buổi chiều của trung tuần tháng tư, Tây Nguyên bước vào đầu mùa mưa, cũng là thời điểm mà các địa phương trong vùng  đang bước vào vụ sản xuất mới, nhưng tại ngôi làng này vẫn có hàng chục người trong độ tuổi lao động vẫn ung dung ngồi đánh bài giải trí trong nhà. Ở đầu làng, cuối xóm đâu đó vẫn có những nhóm người đi lại thong dong, ngồi chơi hóng mát, tán gẫu và uống rượu bởi thiếu đất sản xuất, không có việc làm. Giá như số tiền đền bù ấy được gửi vào ngân hàng, giá như số tiền đền bù ấy được đầu tư tái sản xuất, được chi tiêu một cách hợp lý thì chắc chắn tỷ lệ hộ nghèo, hộ thiếu đói, hộ thiếu việc làm ở làng Hlú sẽ không ở mức cao như hiện nay./.

 

Gia Cư-T. Sáng